Het regent, maar dat weerhoudt mijn kunstminnende vriendin Carol en mij er niet van om samen het H’ART Museum in Amsterdam te bezoeken, waar de tentoonstelling van de Roemeense kunstenaar Constantin Brancusi te zien is. De beeldhouwer die uit een arm boerengezin kwam, liep als jonge jongen weg van huis. In 1904 betrok hij een studio in Parijs, de veilige thuishaven voor de rest van zijn leven. Hij werkte als assistent van de toen al beroemde beeldhouwer Rodin, waar hij na een maand vertrok om zijn eigen artistieke weg in te slaan. Hij overleed in 1957 op 81-jarige leeftijd.
De tentoonstelling opent met bewegend filmbeeld op een enorm scherm. Ik zie de kunstenaar aan het werk, hij hakt, zaagt en beitelt in een enorm blok steen. In de volgende zaal hangt een foto van het werk De slaap. Het slapende gezicht zit deels nog in het grove marmer gevangen. In een vitrine ernaast, ligt een groot, marmeren, eivormig object. De vorm is losgekomen uit het marmer. Een paar subtiel ingekerfde lijntjes accentueren het gesloten oog en de wenkbrauw. Het heet: De slapende muze en heeft geen persoonlijke kenmerken. Brancusi werkte op de tegenovergestelde manier van wat toen gebruikelijk was. In plaats van eerst een kop van klei te boetseren om er daarna een mal van te maken en het in brons te gieten, werkte hij direct in het materiaal. Om als een moderne Michelangelo tevoorschijn te halen wat erin verscholen zat.
Een grote afbeelding op de muur, geeft een inkijkje in de studio van de kunstenaar. Hij ontving er gasten en stelde er zijn werk tentoon. Mijn ogen verdwalen tussen de hoeveelheid objecten. De voorgrond lijkt op een stilleven met allerlei voorwerpen en gereedschappen. De kunstenaar leefde tussen zijn sculpturen, die als verschillend op elkaar gestapelde elementen verspreid in de ruimte staan opgesteld. Hij kon de opstelling veranderen en aanpassen als pionnen in een schaakspel. Het een versterkt het ander, als een groot kunstwerk waarin de elementen met elkaar een relatie aangaan. De onderstellen konden ook dienstdoen als gebruiksvoorwerpen, zoals een kruk of een tafel.
In de centrale zaal staan op een rond plateau waar ik omheen kan lopen, vier verschillende onderstellen, met daarop eivormige hoofden. Doordat de hoofden op sokkels op ooghoogte staan, lijken de onderstellen de belichaming van het hoofd dat ze dragen. Op het bijschrift aan de muur lees ik dat mademoiselle Pogany model stond voor enkele ervan. Het gezicht is sterk vereenvoudigd met het accent op de ogen die enorm groot zijn, maar zonder pupillen. Tentoongesteld in New York, waren de critici weinig vleiend over de beelden. Zij vergeleken het onderstel van gips met een suikerklontje en het hoofd met een hardgekookt ei.
In het midden van de hal staat een voorstudie van De kolom zonder einde, uitgevoerd in eikenhout. Op de muurprojectie is te zien hoe het dertig meter hoge gevaarte op een open terrein oprijst. Het staat vlak bij zijn geboortedorp Hobita in Roemenië. De realisatie van het kunstwerk was een lang gekoesterde droom van de kunstenaar.
Op de bovenverdieping zijn afgeschermde ruimtes. In een ervan ligt op een platte schaal een grote, aan een kant afgevlakt eivormig voorwerp. Het is van hoogglanzend metaal en staat op een donker eiken object. Op de op de muur geprojecteerde film zie ik het voorwerp op de schaal, in een langzaam omwentelende beweging, als het wiegen van een baby. Het heet: De pasgeborene. Ondanks de hardheid van het materiaal is de uitstraling teder.
Daarnaast staat een ander intiem beeld: De kus zonder einde. Door de tijd heen heeft hij het onderwerp eindeloos herhaald. Het staat voor liefdesparen van alle tijden. De twee bijna identieke figuren van een man en een vrouw in een omhelzing met de lippen tegen elkaar vormen een geheel, uitgehouwen uit een brok steen.
Op een steenworp afstand in een eet- en drinkgelegenheid, praten we nog wat na over wat we gezien hebben. Brancusi heeft het ei als oervorm een niet meer weg te denken plek gegeven in de kunst. Het zouden oude beelden kunnen zijn, maar tegelijkertijd heel modern, dat maakt het tijdloos.
Reactie plaatsen
Reacties