Column september 2014

Marianne de Jong - beeldend kunstenaar

Column september 2014

30 december 2014 Columns 0

Column september 2014

De Gele Christus van Gauguin en de Enclos Paroissial

sideimg1De Bretonse calvaires, (enclos paroissial) zijn eenvoudige of meer uitgebreide monumentale beeldhouwwerken uitgehouwen in graniet en een typisch Bretons fenomeen. Door de opkomst van de overzeese handel ging men in de late middeleeuwen investeren in de sacrale bouwkunsten. De vroegste calvaires dateren uit tweede helft vijftiende eeuw, de meesten zijn rond midden zestiende eeuw opgericht. De meest zuidelijk gelegen grote calvaire is die van Pleyben uit 1550. Hoog uittorenend op het kerkelijk erf is deze calvarieberg geplaatst op een sokkel bestaande uit drie poorten, de sokkel dateert uit 1743. Daarboven zijn reliëfs aangebracht waarop chronologisch het leven van Jezus is verbeeld. Op de top van deze calvaire het kruis met aan weerszijde een Christusfiguur, de lijdende en de zegenende Christus.

sideimg2 Vergelijkbaar met de functie van gebrandschilderde vensters en altaarstukken van de godshuizen elders in Europa, boden de calvaires troost en onderwijs. Christelijke monniken staken in de zesde eeuw het kanaal over en introduceerde een Keltische variant van het christendom. Bretons zijn Kelten, afstammelingen van de Galliërs en kennen een eigen Keltische taal. Plaatsnamen worden dan ook aangegeven in het Frans en het Bretons. De Keltische invloed blijkt ook uit abstracte, geometrische motieven en figuratieve elementen zoals dierfiguren. Deze calvaires zijn zeker niet versteend maar levendig en spreken een eigen tot de verbeelding sprekende taal, getuige de vele en soms grappige details. De calvaire van Cast, niet ver van Pleyben is geweid aan St. Hubertus. Het kruis daar is heel origineel gevat tussen de hoornen van een hert.
Voor de Frans postimpressionistisch kunstschilder Paul Gauguin (1848-1903) zijn reizen en kunstenaarschap onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hij komt naar voren als een rusteloze zoeker, voortdurend op zoek naar grenzen van kunst en bestaan. De zoektocht naar pure eenvoud brachten hem verschillende malen in Bretagne en Tahiti. Na 1886 verruilt hij Parijs om regelmatig in het Bretonse Pont-Aven neer te strijken waar hij mede oprichter is van de School van Pont-Aven, die zich ook Les Nabis de profeten noemden. Na beïnvloed te zijn door het impressionisme verandert zijn stijl en breekt hij met het heersende naturalisme en impressionisme van die tijd. Vanaf 1888 beschouwd Gauguin zijn werk als symbolisch.

Kunststromingen die gerelateerd zijn aan Paul Gauguin:

  • Het impressionisme (1874 – 1886) en naturalisme (vanaf 1850).
  • Het postimpressionisme (1886 – 1914).
  • Het cloisonnisme of synthetisme (1880 – 1890) is een postimpressionistische stroming die door het symbolisme is beïnvloed.
  • Het fauvisme (1898 – 1908) en het expressionisme (1905 – 1940), geven de opmaat voor de moderne kunst van de twintigste eeuw.

 

sideimg3De gele Christus (1989) van Paul Gauguin geldt samen met De groene Christus (1989), als hoogtepunten van het symbolisme. De gele Christus is geïnspireerd door het zeventiende eeuwse kruisbeeld in de kapel van Trémalo buiten Pont-Aven. De drie vrouwen bij het kruis waaronder de moeder van Jezus duiden op Johannes 19:25 waarin deze passage beschreven staat. Uit dit werk blijkt zijn sterke voorkeur voor de kleur geel. Dit schilderij gebruikte hij ook als achtergrond voor een zelfportret. De gele Christus geld als schoolvoorbeeld van het cloisonnisme, de benaming is afgeleid van email cloisonné een emailleertechniek waarbij de kleurvlakjes zijn gescheiden door een metalen strip.

 

 

 

 

sideimg4Zijn schilderijen reduceerde hij in deze tijd tot vormen en kleuren, ingesloten door donkere contouren. Het werk is vlak en zonder schaduw of dieptewerking, in een voor die tijd ongewoon kleurgebruik. Het contrast wordt gevormd door lichte en donkere kleurvlakken tegenover elkaar te plaatsen. De figuren op de voorgrond worden groter en op de achtergrond kleiner afgebeeld. Voor De groene Christus of Bretonse kruisweg liet Gauguin zich inspireren door de calvaire van Nizon bij Pont-Aven. Een bezoek aan de kerk bracht hem ook tot het schilderen van een van zijn andere bekende werken Het visioen na de preek of De strijd van Jacob met de Engel.

 

 

 

 

Waar te zien:

  • De gele Christus, 1889, 91 x 73 cm, olieverf, Albright-Knox Art Gallery, Buffalo.
  • Het visioen na de preek of De strijd van Jacob met de Engel, 1888, 72,2 x 91 cm, olieverf, National Gallery of Scotland, Edinburgh.
  • Zelfportret met Gele Christus, 1890-1891, 38 x 46 cm, olieverf, Musée d´Orsay, Parijs.
  • Musée d´Orsay bezit een negentiental werken van Gauguin.

 

De volgende column verschijnt vierde kwartaal 2014
De erfenis van Monet

Geef een reactie